Thursday, November 19, 2026

Srebro w Timbuktu

W Timbuktu interes musi się kręcić. Nawet wtedy, kiedy dżihadyści stoją u bram, przyszłość wygląda niewesoło, a piasek powoli odzyskuje to, co człowiekowi udało się kiedyś wydrzeć pustyni. 

Nie ma znaczenia, czy ktoś właśnie rozważa ucieczkę, czy zastanawia się, kto jutro będzie rządził miastem. Zawsze znajdzie się ktoś, kto ma trochę srebra na sprzedaż i ktoś, kto być może zechce je kupić.


Tuaregowie są do tego stworzeni. Nie do siedzenia z założonymi rękami i rozpamiętywania nieszczęść, lecz do wypatrywania okazji. 

Są malowniczy, to prawda. Białe turbany, długie szaty, ciemne twarze, spojrzenia ludzi, którzy widzieli już niejedną karawanę, niejeden przewrót i niejeden koniec świata. Ale pod tą malowniczością kryje się całkiem przyziemna natura przedsiębiorcy. Tuareg nie musi długo zastanawiać się nad sytuacją geopolityczną Sahelu, żeby dojść do wniosku, że jeżeli pojawił się klient, trzeba mu pokazać towar.





A towar jest całkiem przyzwoity. 

Srebro, amulety, zawieszki, naszyjniki, ozdoby o geometrycznych wzorach, które wyglądają, jakby ktoś przeniósł na metal mapę nieznanego świata. Trójkąty, romby, linie, wypukłe guzki, czarne koraliki. Wszystko leży na czerwonym materiale, który w pełnym słońcu wygląda jak teatralna kurtyna. Handlarze rozkładają swoje skarby z powagą jubilerów, choć za chwilę mogą przejść do targowania się z takim samym zapałem, z jakim jeszcze przed chwilą prezentowali historię każdego przedmiotu.




Właściwie poza piaskiem niewiele tu jest. Piasek, słońce, kilka murów, ludzie i ich interesy. 

Nawet starych mauzoleów, których spodziewałby się człowiek po przyjeździe do miasta tak obciążonego historią, czasem trzeba szukać ze świecą. Ale srebro jest. I wielbłądy. A jeśli są srebro i wielbłądy, to znaczy, że świat jeszcze się nie skończył.




 

Tuaregowie trzymają się mocno. 

Przetrwali imperia, kolonizatorów, granice wyrysowane na mapach, wojny, susze i polityków obiecujących, że tym razem będzie inaczej. Dżihadyści też nie są przecież pierwszym nieszczęściem, jakie spadło na tę część świata. Można się ich bać, można przeklinać, można pakować dobytek, ale nie ma powodu, żeby wyrzucać srebro do piasku. Może jutro przyjedzie kolejny klient.

Tuesday, November 17, 2026

Houellebecq w Timbuktu. Oferta pracy

Michel miał ostatnio wyjątkowo podły okres.

Islamisci wyrzucili go z Sorbony, a wraz z utratą posady skończył się również pewien przyjemny etap jego paryskiego życia. Zniknęły studentki, które dotychczas z zadziwiającą regularnością odwiedzały jego gabinet, niekiedy w celach wykraczających daleko poza konsultacje akademickie. 

Skończył się łatwy, bezkosztowy dostęp do młodych kobiecych ciał, a Michel, który nigdy nie był szczególnie przedsiębiorczy w sprawach damsko-męskich, znalazł się w sytuacji człowieka, któremu zabrano nie tylko pracę, ale również najważniejszy dodatek do wynagrodzenia.

I właśnie wtedy pojawiła się propozycja z Timbuktu.


Ktoś uznał, że człowiek z jego wykształceniem, doświadczeniem i znajomością europejskiej dekadencji może okazać się niezwykle przydatny w miejscowym środowisku akademickim. 

Poszukiwano wykładowcy socjologii nowoczesności europejskiej. Przedmiot miał być obowiązkowy, studentów podobno nie brakowało, a zakwaterowanie zapewniała uczelnia.





Nie wiedział jeszcze, że w Timbuktu największym problemem okaże się nie brak studentek, lecz konieczność wyjaśnienia studentom, czym właściwie była europejska nowoczesność i dlaczego człowiek, który ją wykłada, wygląda na tak głęboko rozczarowanego jej rezultatami.




Dziekan siedział na kolorowym dywanie, ubrany w kobaltowy strój i biały turban. Przed nim stała taca z herbatą. Michel, który przez ostatnie lata przywykł do tego, że to studenci czekają na jego przyjęcie, poczuł się nieco nieswojo.

– Podobno wykładał pan na Sorbonie?

– Przez wiele lat. Socjologia nowoczesności europejskiej.




– I co pan o niej sądzi?

– Jest w stanie głębokiego rozkładu. Rodzina, religia, więzi społeczne. Wszystko się rozpada. Ludzie są samotni, zagubieni, pozbawieni sensu życia.

Dziekan nalał herbaty.

– A pan? Jest pan szczęśliwy?




 Michel nie odpowiedział od razu. Takich pytań nie zadawano na Sorbonie.

– To nie jest przedmiotem moich badań.

– Rozumiem. A jakie są pana oczekiwania finansowe?

Profesor wymienił kwotę. Dziekan pokiwał głową i zaproponował zakwaterowanie, wyżywienie oraz gabinet z klimatyzacją.

– Kiedy mógłby pan rozpocząć?

– Praktycznie natychmiast.

– Doskonale. Mamy wielu studentów zainteresowanych Europą.

Michel poczuł, że być może jego kariera nie dobiegła jeszcze końca. Nie zapytał tylko, czy wśród studentów są kobiety.

Wieczór na rzece Niger w Bamako

Rzeka Niger ma tę cudowną właściwość, że potrafi wyciszyć Bamako. 

Wystarczy oddalić się od brzegu, wejść na pokład i nagle człowiekowi robi się spokojniej. Jakby kurzu było mniej, klaksony ucichły, a całe miasto postanowiło na chwilę odetchnąć. Woda oczyszcza duszę, a może przy okazji również samo Bamako.


Przez stolicę Mali przerzucono zaledwie trzy mosty. 

Rząd najwyraźniej czeka na kolejnego sponsora. Może tym razem Rosjanie postanowią zbudować coś, co przejdzie do historii światowej inżynierii? Od zakończenia budowy mostu przez Chińczyków minęło już kilka lat, tymczasem ludzi przybywa. Jedni się rodzą, inni przyjeżdżają w poszukiwaniu lepszego życia, samochodów robi się coraz więcej, a ruch gęstnieje z każdym rokiem.





Z perspektywy przybysza z zewnątrz niewielka liczba mostów ma jednak swoje zalety. 

Mniej przepraw, mniej samochodów, mniej klaksonów i całego tego miejskiego jazgotu. Można nawet uznać, że to rozwiązanie sprzyjające zdrowiu psychicznemu mieszkańców. Oczywiście pod warunkiem, że nie muszą akurat przedostać się na drugi brzeg.





Podróżuję sobie po Nigrze z Dudusiem, człowiekiem z plemienia Dogonów. 

Mamy sporo wspólnych tematów, więc rozmowa się klei, a rzeka płynie swoim tempem. Nie jest to wprawdzie wyprawa po Nilu, nie ma piramid ani faraonów, ale jest wielka afrykańska rzeka, wieczorne światło i Bamako oglądane z zupełnie innej perspektywy.




 A czasami właśnie tyle wystarczy. Człowiek siedzi, patrzy na wodę, słucha drugiego człowieka i przez chwilę nie musi nigdzie się spieszyć. Nawet Bamako wygląda wtedy na miasto, które da się lubić.