Dogon z Mali

Dogonowie też mają swoich dżihadystów. 

I nie jest to dla nich abstrakcyjny problem z telewizyjnych wiadomości, lecz całkiem realny strach, który od kilku lat towarzyszy życiu w Kraju Dogonów. Wioski, drogi, targi, które jeszcze kilka lat temu funkcjonowały według własnego, odwiecznego rytmu, znalazły się w cieniu przemocy.

Trochę jak u Houellebecqa: człowiek chciałby po prostu żyć po swojemu, pielęgnować tradycję, zajmować się codziennymi sprawami, a tu nagle okazuje się, że ktoś ma wobec niego zupełnie inny plan. Tyle że u Dogonów nie jest to literacka wizja przyszłości. 

To rzeczywistość, z którą muszą się mierzyć.

 Na zdjęciu jeden z ludzi tego świata. I trudno nie pomyśleć, że za tym spokojnym spojrzeniem kryje się znacznie więcej, niż można zobaczyć podczas krótkiego spotkania.

Ślady francuskiego imperium

Jest dobrze w Bamako. 

Mają tu nawet własną Biedronkę, czyli Coccinelle, z czerwonym owadem nad wejściem, choć wystylizowanym nieco inaczej niż nasz polski pierwowzór. W środku francuskie artykuły spożywcze, więc można sobie przypomnieć, że Mali było kiedyś częścią francuskiego imperium, a niektóre przyzwyczajenia przetrwały dłużej niż niejeden pomnik.

Na ulicy konkurencję robią supermarketowi sprzedawcy owoców.

Arbuzy piętrzą się w stosach, pomarańcze wyglądają, jakby właśnie odbyły sesję fotograficzną, ananasy cierpliwie czekają na amatora słodkiego życia, a banany nie zaprzątają sobie głowy geopolityką. 

Do wyboru, do koloru. Można kupować, targować się i jeść, nie martwiąc się specjalnie o jutrzejsze dostawy. Głód nam nie grozi. W Bamako, jak widać, nawet jeśli świat się wali, to przynajmniej można zjeść porządny kawałek arbuza.

Gdybym tylko wiedział wcześniej o istnieniu Coccinelle, zdążyłbym zainstalować aplikację w telefonie, założyć konto lojalnościowe i zacząć zbierać punkty. 

Może nawet trafiłbym na promocję: dziesięć kilo cukru w cenie pięciu. Człowiek jedzie do Afryki, żeby poznawać odległe kultury, a potem żałuje, że nie aktywował kuponu na cukier. Taka jest siła nowoczesnej cywilizacji.

Gość prowadzi właśnie zwiad akustyczny. 

Stuka w arbuza, przykłada ucho, nasłuchuje. Nie ma żartów, owoc musi przejść kontrolę jakości. W Bamako nawet arbuz nie może liczyć na to, że zostanie kupiony na ładne oczy. Czy aby na pewno dojrzały? A może tylko dobrze udaje?

Najbardziej interesują mnie ludzie. To przez nich najszybciej wchodzi się w obcą kulturę

3 listopada spotkaliśmy się w warszawskim Faktycznym Domu Kultury na wieczorze z reportażem organizowanym przez XYZ i Instytut Reportażu. Rozmowę prowadził Paweł Zawadzki, a tematem były moje afrykańskie wyprawy, dwadzieścia lat spędzonych w Tajlandii i ludzie, których spotykałem po drodze.

Wróciliśmy do pierwszej samodzielnej wyprawy do Afryki w 1990 roku, do prób osiedlenia się w Kenii i na Wybrzeżu Kości Słoniowej, a także do późniejszej przeprowadzki do Tajlandii. Były historie z Abidżanu, Zimbabwe i północnej Kenii. Opowiadałem o przypadkowych znajomościach, które kończyły się zaproszeniem do czyjegoś domu, oraz o pobycie w wiosce Senufo, gdzie gospodarz przyjął mnie niemal jak członka rodziny.

 

Nie zabrakło również opowieści z tych mniej przyjemnych stron podróżowania. W Marsabit na północy Kenii znaleźliśmy się przypadkowo w pobliżu egzekucji. W Gwinei spędziłem cały dzień na komisariacie, ponieważ miejscowy komendant miał pewien problem z finansowaniem zakupu butelki. Jak widać, nie wszystkie spotkania z lokalnymi instytucjami przebiegają w atmosferze wzajemnego zaufania.

Najwięcej miejsca poświęciliśmy jednak ludziom. Zawsze uważałem, że to przez nich najszybciej poznaje się obcą kulturę. Można przeczytać dziesiątki książek, wysłuchać wykładów i przygotować się do wyjazdu na wszystkie możliwe sposoby, ale czasem jedna rozmowa w małej wiosce daje więcej niż cały akademicki semestr.

Padło też pytanie o sens wracania do tych samych miejsc. Nie interesuje mnie kolekcjonowanie państw i miast. Lubię obserwować, jak zmieniają się miejsca, które już znam. Bali po latach, Bangkok, Chiang Mai czy Wietnam oglądane ponownie potrafią opowiedzieć zupełnie inną historię niż podczas pierwszej wizyty.

"Najbardziej interesują mnie ludzie. To przez nich najszybciej wchodzi się w obcą kulturę"

Spotkanie z Pawłem Zawadzkim w Faktycznym Domu Kultury - rozmowa o Afryce, Tajlandii, niezwykłych ludziach i sytuacjach, które zostają w pamięci na całe życie. Dziękuję redakcji XYZ @xyz_oficjalnie i Instytutowi Reportażu za ten wieczór! #InstytutReportażu #Reportaż https://t.co/bBegjKz9xX

— Leonard Szuszkiewicz (@Tribudragon) November 6, 2026