Pierwszy wieczór w Lhasie

Poleciałem na miasto. Plan oczywiście miałem. Na początek kupiłem power bank z oznaczeniem CCC, czyli China Compulsory Certification, dzięki któremu mogłem spokojnie podróżować po Chinach, a potem ruszyłem zobaczyć, co jeszcze uda się znaleźć przed zapadnięciem zmroku. Nie chciałem od razu realizować programu z przewodnika, po prostu ruszyłem przed siebie, obserwując miasto i łapiąc pierwsze obrazy Lhasy.

Zobaczyłem z daleka Potala Palace. Potężny biało-czerwony kompleks na wzgórzu natychmiast przyciągał wzrok i trudno było przejść obok niego obojętnie. To właśnie ten widok miałem przed oczami, kiedy myślałem o Lhasie przed przyjazdem.

Po drodze zatrzymała mnie zielona skrzynka pocztowa. Jej forma przypominała mi brytyjskie pillar boxes, charakterystyczne kolumnowe skrzynki, które od XIX wieku stały się jednym z symboli brytyjskiego systemu pocztowego. Pamiętałem ich oryginały z wyspy Penang, w Malezji, a w Tybecie znalazłem wariant chiński.

Chińska poczta ma oczywiście zupełnie inną historię, ale ten znajomy kształt w tak odległym miejscu był dla mnie ciekawym drobiazgiem.

Wieczorem wróciłem w okolice Barkhoru, najstarszego handlowego serca Lhasy, gdzie nocowałem.

Wraz z zapadającym zmrokiem zaczęły rozświetlać się fasady sklepów, a szczególnie rzucały się w oczy ogromne, złocone salony jubilerskie, których architektura wyglądała niemal jak współczesne pałace. 

Jeden z nich należał do Lao Feng Xiang, chińskiej marki jubilerskiej istniejącej od 1848 roku. Przyzwyczajony w Tajlandii do sklepów ze złotem co 100 metrów, musiałem przynać, że oryginalne chińskie wersje są "powalające".

Obok tradycyjnych tybetańskich motywów pojawiły się więc złoto, luksus i współczesny chiński handel.  Był to mój pierwszy wieczór w Lhasie i pierwsza lekcja tego, jak bardzo stare i nowe potrafią tutaj istnieć obok siebie.

 

Lhasa na dwóch kołach. Chińska rewolucja, którą widać na chodniku

Pierwsze, co rzuca się w oczy na ulicach Lhasy, to nie samochody, lecz skutery. Są wszędzie, ustawione dziesiątkami wzdłuż ulic, przed sklepami, hotelami i restauracjami. I właściwie każdy wygląda trochę inaczej.

Dopiero przy bliższym spojrzeniu widać, że nie jest to przypadkowa mieszanina tanich jednośladów. Na jednym parkingu można znaleźć kilka, kilkanaście, a czasem kilkadziesiąt różnych konstrukcji, marek i modeli. Yadea, AIMA, TAILG, Luyuan, SUNRA, NIU, Ninebot i wiele mniejszych producentów konkurują ze sobą o chińskiego klienta. Niektóre skutery wyglądają jak klasyczne miejskie jednoślady, inne przypominają małe motocykle, jeszcze inne futurystyczne pojazdy z filmu science fiction.

Skala tego rynku jest trudna do wyobrażenia z europejskiej perspektywy. W Chinach funkcjonują setki producentów elektrycznych jednośladów, a największe marki oferują dziesiątki różnych modeli i ich wariantów. To nie jest więc jeden produkt powielany w nieskończoność, ale ogromny, niezwykle konkurencyjny rynek, na którym nowe konstrukcje pojawiają się niemal bez przerwy.

Lhasa jest pod tym względem szczególnie ciekawym miejscem. Miasto leży na wysokości około 3650 metrów, a mimo to elektryczne skutery stały się tutaj jednym z podstawowych środków codziennego transportu. Na wielu z nich można zobaczyć charakterystyczne osłony chroniące kierowcę przed zimnem i wiatrem. Niektóre wyglądają niemal jak zamknięte kokpity- rozwiązanie, które w europejskim klimacie byłoby dość egzotyczne, a tutaj ma bardzo praktyczny sens.

Patrząc na te dziesiątki różniących się od siebie pojazdów, można zrozumieć coś ważnego o współczesnych Chinach. Rewolucja technologiczna nie zawsze wygląda jak futurystyczne laboratorium albo fabryka pełna robotów. Czasami wygląda jak zwykły chodnik w Lhasie, zastawiony skuterami.

 

I właśnie dlatego te zdjęcia zrobiłem. Nie po to, żeby fotografować „chińskie skutery”, ale żeby pokazać fragment ogromnego przemysłu, który w Chinach stał się częścią codziennego życia. Europejczyk patrzy na parking i widzi kilkadziesiąt podobnych pojazdów. Chińczyk widzi natomiast dziesiątki marek, modeli, technologii i przedziałów cenowych.

To chyba jedna z najbardziej charakterystycznych cech współczesnych Chin: technologia przestaje być czymś wyjątkowym i staje się zwyczajnym elementem ulicy. A Lhasa, mimo swojego położenia na dachu świata, jest tego bardzo dobrym przykładem.

Lhasa: Chiny, które sprzedają się po swojemu

Luckin nie próbuje być kopią Starbucksa. Kawa jest tu przede wszystkim produktem codziennym: zamawianym przez telefon, szybko odbieranym, często kupowanym dzięki promocjom i kuponom. Lokal nie musi być wielką kawiarnią, bo najważniejsza jest wygoda. Zachodni produkt został więc przełożony na chiński sposób konsumpcji. I właśnie to jest jedna z rzeczy, które w Chinach uderzają najmocniej: nie tyle kopiowanie Zachodu, ile jego przetwarzanie na własnych zasadach.

W Lhasie widać to zresztą niemal na każdym kroku. Tradycyjna tybetańska architektura : białe ściany, charakterystyczne okna, czerwone i zielone detale, ornamenty; nie zniknęła. Przeciwnie, stała się częścią współczesnego miasta i jego handlu. W tych samych budynkach działają restauracje, sklepy z pamiątkami, salony usługowe i punkty dla turystów. Stara forma dostała nowe gospodarcze życie.

Na ulicy pojawia się natomiast współczesna technologia. Samochody z zielonymi tablicami, elektryczne auta, taksówki, skutery i gęsty ruch. Tradycyjna fasada i nowoczesny samochód mogą znaleźć się w jednym kadrze i nie ma w tym nic niezwykłego. Lhasa nie wygląda jak miasto, które wybrało między tradycją a modernizacją. Wygląda raczej jak miasto, które próbuje zarabiać na obu jednocześnie.

To samo widać w handlu. Chińskie i tybetańskie napisy sąsiadują ze sobą. Restauracje oferują lokalne jedzenie, sklepy sprzedają pamiątki, a turystyczna ulica staje się jednocześnie wielkim centrum handlowym. Tradycja jest tu nie tylko dziedzictwem kulturowym. Jest także towarem, marką i częścią lokalnej gospodarki.

A potem trafiam na półkę z przekąskami. I chyba właśnie ona najlepiej pokazuje, jak bardzo inny jest chiński rynek konsumenta.

Suszona i pieczona wieprzowina w dziesiątkach wariantów. Cienkie płaty mięsa, przekąski wysokobiałkowe, pieczone kiełbaski, kawałki mięsa w różnych smakach i formach. Małe opakowania, mocne kolory, promocje typu „+15 proc.” czy „+20 proc.” produktu. Ceny kilkanaście albo dwadzieścia kilka juanów. Wszystko gotowe, żeby kupić, otworzyć i zjeść.

To nie jest tylko kwestia tego, że Chińczycy jedzą inne przekąski niż Europejczycy. Cały produkt jest pomyślany inaczej: jego wielkość, opakowanie, smak, promocja i sposób ekspozycji. Na jednej półce powstaje kilkadziesiąt wariantów czegoś, co dla Europejczyka byłoby po prostu „mięsną przekąską”.

 

I dlatego Lhasa jest ciekawa nie tylko jako stolica Tybetu i cel turystycznych podróży. Patrząc na Luckin Coffee, samochody, tradycyjne fasady i półkę z suszoną wieprzowiną, można zobaczyć coś znacznie większego: Chiny, które biorą światowe produkty, lokalną tradycję i nowe technologie, a następnie składają je w swój własny model konsumpcji.

Właśnie ta mieszanka: stare budynki, nowe samochody, cyfrowa kawa i pikantna wieprzowina - mówi o współczesnych Chinach więcej niż niejeden wielki slogan.