Najbardziej interesują mnie ludzie. To przez nich najszybciej wchodzi się w obcą kulturę

3 listopada spotkaliśmy się w warszawskim Faktycznym Domu Kultury na wieczorze z reportażem organizowanym przez XYZ i Instytut Reportażu. Rozmowę prowadził Paweł Zawadzki, a tematem były moje afrykańskie wyprawy, dwadzieścia lat spędzonych w Tajlandii i ludzie, których spotykałem po drodze.

Wróciliśmy do pierwszej samodzielnej wyprawy do Afryki w 1990 roku, do prób osiedlenia się w Kenii i na Wybrzeżu Kości Słoniowej, a także do późniejszej przeprowadzki do Tajlandii. Były historie z Abidżanu, Zimbabwe i północnej Kenii. Opowiadałem o przypadkowych znajomościach, które kończyły się zaproszeniem do czyjegoś domu, oraz o pobycie w wiosce Senufo, gdzie gospodarz przyjął mnie niemal jak członka rodziny.

 

Nie zabrakło również opowieści z tych mniej przyjemnych stron podróżowania. W Marsabit na północy Kenii znaleźliśmy się przypadkowo w pobliżu egzekucji. W Gwinei spędziłem cały dzień na komisariacie, ponieważ miejscowy komendant miał pewien problem z finansowaniem zakupu butelki. Jak widać, nie wszystkie spotkania z lokalnymi instytucjami przebiegają w atmosferze wzajemnego zaufania.

Najwięcej miejsca poświęciliśmy jednak ludziom. Zawsze uważałem, że to przez nich najszybciej poznaje się obcą kulturę. Można przeczytać dziesiątki książek, wysłuchać wykładów i przygotować się do wyjazdu na wszystkie możliwe sposoby, ale czasem jedna rozmowa w małej wiosce daje więcej niż cały akademicki semestr.

Padło też pytanie o sens wracania do tych samych miejsc. Nie interesuje mnie kolekcjonowanie państw i miast. Lubię obserwować, jak zmieniają się miejsca, które już znam. Bali po latach, Bangkok, Chiang Mai czy Wietnam oglądane ponownie potrafią opowiedzieć zupełnie inną historię niż podczas pierwszej wizyty.

"Najbardziej interesują mnie ludzie. To przez nich najszybciej wchodzi się w obcą kulturę"

Spotkanie z Pawłem Zawadzkim w Faktycznym Domu Kultury - rozmowa o Afryce, Tajlandii, niezwykłych ludziach i sytuacjach, które zostają w pamięci na całe życie. Dziękuję redakcji XYZ @xyz_oficjalnie i Instytutowi Reportażu za ten wieczór! #InstytutReportażu #Reportaż https://t.co/bBegjKz9xX

— Leonard Szuszkiewicz (@Tribudragon) November 6, 2026

W Bamako - lód do drinka i umywalka z pedałem

Wygłodniali wpadliśmy do jednej z knajp w Bamako, gdzie przesiadywało akurat kilku ekspatów. 

Przyglądaliśmy się im z pewną podejrzliwością, bo przez chwilę wydawało nam się, że niektórzy mogą być Ruskami. Na szczęście wszyscy okazali się swoi, więc można było spokojnie zająć się jedzeniem, zamiast zastanawiać się, kto komu i za ile sprzedaje informacje.

Nigdy nie miałem oporów przed zamawianiem drinków z lokalnym lodem. Ci, którzy piją bez lodu, to zwykli turyści. 

Zapamiętajcie to sobie.

Jurek Bayer, nasz legendarny były ambasador z Bangkoku, zamówił jakąś azjatycką potrawę i bardzo sobie chwalił. Trzeba jednak przyznać, że nie był to sukces samej kuchni. Jurek miał bowiem odpowiednie wspomaganie w postaci całej reklamówki przypraw oraz niewielkiej buteleczki sosu Pathial - Piment Extra Fort. 

Z takim zapleczem można przeżyć kulinarnie nawet na końcu świata, a przynajmniej nadać lokalnej kuchni kierunek, który bardziej odpowiada własnym przyzwyczajeniom.

Prawdziwą atrakcją okazała się jednak czerwona umywalka. 

Po posiłku testowaliśmy ją z takim zaangażowaniem, jakby była najnowszym osiągnięciem techniki sanitarnej. Woda w kranie uruchamiała się po naciśnięciu pedału. Naciskałeś, leciała woda, puszczałeśi ... koniec. 

Proste, oszczędne i całkiem pomysłowe. Poczułem się jakbym siedział przy maszynie do szycia. Jeszcze chwila, a zacząłbym pedałować obiema nogami, żeby tylko sprawdzić, czy można osiągnąć większe ciśnienie.

W Bamako nawet mycie rąk może przypominać szycie na maszynie. Wystarczy tylko odpowiednio pedałować. 😂

Lost in Africa - Leonard Szuszkiewicz

Planuję swoje zniknięcie. Oczywiście na potrzeby literatury pięknej. Rozważam kilka państw, w których mógłbym zniknąć – a właściwie w których zniknie mój bohater, któremu tylko na chwilę użyczam własnej twarzy. Oczywiście, prędzej czy później wszystko się wyjaśni.

Praca koncepcyjna trwa. Prowadzę ją pomiędzy jednym a drugim wątkiem, niekoniecznie związanym z samą Afryką. Na potrzeby tej opowiastki pozostanę jednak jeszcze w Bamako, w tym listopadowym wpisie. Niech bohater na razie nie rusza się z miejsca. Na ucieczkę przyjdzie jeszcze czas.

Uwielbiam ulice Bamako. 

Tę prowizorkę, tę beztroskę, ten szczególny bałagan, w którym teraźniejszość wygląda jak rozdupczona przeszłość, a mimo wszystko jest życie. 

Są ludzie, ktoś coś naprawia, ktoś sprzedaje, ktoś siedzi przed sklepem, ktoś przechodzi z kanistrem na głowie. Nawet w niedzielne popołudnie miasto nie zamierza udawać, że odpoczywa. Beton się starzeje, tynk odpada, szyldy pamiętają poprzednią epokę, a życie idzie sobie dalej, jakby niczego nie zauważało.

I tak sobie pomyślałem, że Peter Thiel, zamiast budować bunkry w Argentynie czy na Nowej Zelandii, mógłby spokojnie wtopić się w tło gdzieś w centrum Bamako.

Kupić cały kwartał, a pod ulicami urządzić sobie luksusowe legowisko, oczywiście z osobną komórką dla Palantira. Wszystko incognito, pod fasadami starego betonu, za sklepem z częściami do pralek albo warsztatem, w którym od dwudziestu lat stoi ten sam zakurzony Peugeot.

Owszem, Rosjanie przy swojej ambasadzie mają kilku ochroniarzy, parę scyzoryków i strzelców wyborowych, ale przy technologicznych możliwościach Thiela to raczej postacie z epoki kamienia łupanego. 

Człekokształtne, owszem, ale jednak prymitywne. Thiel mógłby tymczasem siedzieć sobie kilkanaście metrów pod ziemią, popijać coś z lodem i obserwować świat, który sam pomagał urządzić.

Najlepsze jest to, że nikt specjalnie nie zwróciłby na niego uwagi. W Bamako można zobaczyć tyle rzeczy, że jeden dodatkowy Amerykanin z kompleksem Noego nie robiłby większego wrażenia. A gdyby ktoś zapytał, co się mieści pod tym starym budynkiem, wystarczyłoby odpowiedzieć, że magazyn. W końcu w tym mieście każdy ma jakiś magazyn, warsztat albo interes, którego zasad działania nie potrafi wyjaśnić nawet właściciel.